UPDP yaahidi huduma za afya bure kwa wote, yabainisha mikakati yake

Sasa, chama cha United People’s Democratic Party (UPDP), kupitia ilani yake ya uchaguzi ya 2025–2030, kimeahidi mapinduzi makubwa kwa kuanza na utoaji wa huduma za afya bure kwa wote, ajira mpya kwa maelfu ya madaktari na wauguzi, pamoja na uchunguzi wa afya wa mara kwa mara kwa wanafunzi shuleni.

Lakini, je, ahadi ya huduma za afya bure kwa wote inaweza kutekelezeka katika Taifa ambalo fedha za kugharamia sekta hii bado ni dhaifu?

Mafanikio na changamoto

Hata hivyo, Tanzania imeshapiga hatua katika kuongeza upatikanaji wa huduma za afya kupitia Mpango wa Maendeleo ya Afya ya Msingi, ambapo zahanati na vituo vya afya vimeongezeka nchini.

Umri wa kuishi kwa Mtanzania umeongezeka kutoka wastani wa miaka 50 mwaka 2000 hadi miaka 66 mwaka 2022, kwa mujibu wa Benki ya Dunia (WB).

Lakini changamoto bado ni nyingi. Uwiano wa daktari kwa wagonjwa ni mdogo. Shirika la Afya Duniani (WHO) linapendekeza madaktari 100 kwa kila watu 100,000, lakini Tanzania ina chini ya madaktari 20 kwa idadi hiyo.

Matokeo yake ni wodi zilizozidiwa, foleni ndefu na upungufu wa wataalamu bingwa.

Gharama pia ni changamoto. Ripoti ya Wizara ya Afya inaonesha karibu theluthi moja ya matumizi ya afya yanabebwa moja kwa moja na wananchi, hali inayozisukuma kaya maskini zaidi kwenye umaskini wa kudumu.

Ushiriki wa wananchi katika bima ya afya bado pia ni mdogo, chini ya asilimia 20 hupitia mifumo kama Mfuko wa Bima ya Taifa ya Afya (NHIF).

Ahadi za UPDP

Katika ilani yake, UPDP kinaahidi huduma za afya bure kwa wote. “Kuanzia zahanati za vijijini hadi hospitali za rufaa, huduma zote zitakuwa bure,” inaeleza ilani hiyo.

Pia, kinaahidi kuajiri kwa wingi madaktari na wauguzi kikilenga kufikia madaktari 150 kwa kila watu 100,000 kufikia mwaka 2030, ongezeko mara nane zaidi ya sasa.

Chama hicho kinapanga kufanya ukaguzi wa afya kwa wanafunzi wote wa shule za msingi na sekondari mwanzoni mwa kila mwaka wa masomo.

Kinaahidi kwamba wanafunzi watakaogundulika kuwa na matatizo ya kiafya watapatiwa matibabu kwa gharama za Serikali, huku familia za wagonjwa watakaofariki dunia hospitalini wakikabidhiwa miili bila kulipia gharama za mochwari wala ada za utawala.

Uamuzi wenye gharama kubwa

Hata hivyo, wataalamu wa afya waliozungumza na Mwananchi kuhusiana na ahadi hizi wamepongeza maono hayo, lakini wanahoji kama yanaweza kutekelezwa.

“Kila Mtanzania anastahili huduma bora bila kuhofia gharama. Lakini kutoka kwenye ruzuku za sehemu hadi huduma bure kwa ngazi zote ni ghali mno, tunazungumzia mabilioni ya shilingi kila mwaka,” anasema Dk Stella Magesa, mtaalamu wa afya ya umma mjini Arusha

Kwa mujibu wa Benki ya Dunia, Tanzania hutenga takribani asilimia 7 ya bajeti yake ya Taifa kwa afya, chini ya lengo la Azimio la Abuja la asilimia 15. Ili kufanikisha ahadi ya UPDP, kiwango hicho kinapaswa kuongezwa maradufu.

Ajira za madaktari pia ni kikwazo. Serikali imekuwa ikiongeza ajira, lakini idadi ya wahitimu bado ni ndogo.

“Vyuo vyetu vinazalisha takriban madaktari 1,000 kwa mwaka. Kufikia madaktari 150 kwa kila watu 100,000, Tanzania itahitaji zaidi ya madaktari 250,000 kufikia mwaka 2030. Hilo haliwezekani bila uwekezaji mkubwa katika taasisi za mafunzo,” anasema Dk Magesa.

Funzo kutoka mataifa mengine

Rwanda imejenga moja ya mifumo jumuishi zaidi barani Afrika, ikiwafikia zaidi ya asilimia 90 ya wananchi kupitia bima ya afya ya jamii. Matokeo yake ni kupungua kwa vifo vya watoto na kuimarika kwa afya ya mama.

Cuba, kwa upande mwingine, inajivunia uwiano mkubwa wa madaktari kwa wagonjwa duniani, ikiwa na huduma bure kwa wananchi wote.

Hii imetokana na kipaumbele cha muda mrefu kwenye bajeti ya afya na uwekezaji mkubwa katika elimu ya udaktari.

Heshima baada ya kifo

UPDP pia kinagusia suala la utu wa mwanadamu, hasa baada ya kifo. Familia nyingi zinalalamikia gharama kubwa za kupeleka nyumbani miili ya wapendwa wao. Kwa kuahidi kuondoa gharama hizo, chama hicho kinachochea hisia za wananchi.

“Hii si tu kuhusu pesa, bali ni heshima kwa wananchi hata baada ya kifo,” anasema Dk Salome Chacha, mtaalamu wa masuala ya kijamii.

Kuzuia badala ya kutibu

Mpango wa kukagua afya za wanafunzi wote ni hatua inayolenga kinga. Tanzania bado inapambana na changamoto za utapiamlo, upungufu wa damu na magonjwa ya watoto.

“Ukaguzi wa mapema ni muhimu. Watoto wengi vijijini huonwa na daktari pale tu wanapougua sana,” anasema Dk Emmanuel Nyoni, daktari wa watoto.

Fedha kikwazo kikubwa

Swali kubwa linabaki, fedha zitatoka wapi? UPDP linapendekeza ukusanyaji bora wa kodi na kupunguza matumizi yasiyo ya lazima serikalini. Hata  hivyo, wachambuzi wanaonya kuwa mageuzi makubwa zaidi yanahitajika.

“Hakuna huduma ya bure isiyo na gharama, lazima mtu alipe. Bila kuongeza bajeti ya afya karibu na asilimia 15 ya Pato la Taifa, haya yatabaki ndoto,” anasema Dk Magesa.

Matumaini, mashaka ya wananchi

Wananchi wa kawaida wamelipokea kwa matumaini, lakini pia kwa tahadhari.

“Natumia takribani Sh50,000 kila mwezi kwa dawa za kisukari,” anasema Juma Rashid (58), mfanyabiashara mdogo wa Kisemvule, Dar es Salaam.

“Kama kweli Serikali italeta huduma bure, itakuwa baraka. Lakini wanasiasa wamekuwa wakiahidi mara nyingi.”

Kwa wengi, ahadi hizi ni tumaini jipya, lakini pia wanatambua pengo kati ya siasa na utekelezaji.

Ilani ya afya ya UPDP ni ya ujasiri, huduma bure kwa wote, ajira za wingi, ukaguzi wa afya kwa wanafunzi na heshima hata baada ya kifo. Lakini changamoto za fedha, mafunzo na utekelezaji zinabaki kuwa vizuizi vikubwa.

Hata hivyo, kwa kuweka afya kama ajenda kuu, chama hicho kimeinua mjadala. Kama anavyosema Dk Magesa: “Watanzania wamechoshwa kulipia huduma duni. Yeyote atakayetoa huduma bora na nafuu atashinda mioyo ya wananchi.”

Sasa, swali kwa wapigakura ni moja: Je, ahadi hizi ni za kweli, au ni ndoto nyingine za msimu wa uchaguzi?