Ifahamu kwa undani timu ya Jaji Chande, ilivyofanya kazi

Dar es Salaam. Baada ya ripoti ya Tume ya Rais ya Kuchunguza Matukio ya uvunjifu wa amani yaliyotokea wakati na baada ya Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 2025 kuwasilishwa jana, kinachotafakariwa si tu maudhui ya ripoti hiyo, bali ni pamoja ubora, umahiri na uzoefu wa watu waliobeba jukumu la uchunguzi huo.

Tafakari zimeelekezwa zaidi kujiuliza kama tume hiyo iliyoongozwa na Jaji Mkuu mstaafu Mohamed Chande Othman, ina sifa za kutosha za kitaasisi, kimahakama na kidiplomasia kushughulikia suala hilo nyeti zaidi katika miaka ya karibuni.

Tume hiyo, iliyoundwa chini ya Sheria ya Tume za Uchunguzi (Sura ya 32), ilibeba mzigo mzito, kwani ilitarajiwa ama kuthibitisha shaka iliyokuwa inatiliwa au kuwajibu waliokuwa wanaipinga kuwa si sahihi, kwa kuweka wazi ukweli kama ilivyokusanywa kwenye maeneo ya tukio.

Ni kwa kiwango gani matokeo yake yanakidhi matarajio ya hadhira za ndani na kimataifa bado ni jambo la kubashiri.

Hata hivyo, kilicho wazi ni kwamba timu hiyo imekusanya mchanganyiko adimu wa utaalamu kutoka katika sekta za mahakama, vyombo vya usalama, diplomasia, utawala wa kikanda na mifumo ya haki ya kimataifa, sifa zinazotarajiwa kuathiri uaminifu na mapokezi ya ripoti yake kwa Rais Samia Suluhu Hassan.

Tume hiyo inaundwa na Jaji Mkuu mstaafu Mohamed Chande Othman (Mwenyekiti), Jaji Mkuu mstaafu Ibrahim Juma, aliyekuwa Katibu Mkuu Kiongozi Ombeni Sefue, mwanadiplomasia Radhia Msuya, mwanajeshi mwandamizi mstaafu, Paul Meela, aliyekuwa Mkuu wa Jeshi la Polisi Said Mwema, mwanadiplomasia David Kapya na aliyekuwa Waziri wa Ulinzi, Stergomena Tax.

Mohamed Chande Othman:

Jaji Chande ni mwanasheria ambaye taaluma yake imepita katika viwango vya juu vya mahakama za Tanzania na mifumo tata ya kimataifa ya uchunguzi.

Alihudumu kama Jaji Mkuu wa Tanzania kati ya 2010 na 2017, ambapo pia aliongoza Tume ya Utawala wa Haki na Tume ya Utumishi wa Mahakama, pamoja na kusimamia taasisi za elimu ya sheria.

Kabla ya hapo, alishika nyadhifa za Jaji wa Mahakama ya Rufani na Jaji wa Mahakama Kuu, akijenga kile ambacho wenzake wanakiita kumbukumbu pana ya kitaasisi ya mfumo wa haki.

Kimataifa, Jaji Chande amejijengea wasifu mkubwa katika haki za kimataifa na uchunguzi wa ukweli. Tangu 2019, ameteuliwa na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa kushiriki katika uchunguzi wa kifo cha aliyekuwa Katibu Mkuu wa UN Dag Hammarskjöld huko Ndola, Zambia.

Pia ameongoza au kushiriki katika vyombo mbalimbali vinavyohusishwa na UN, ikiwemo Ujumbe Huru wa Kimataifa wa Uchunguzi wa Ukweli kuhusu Sudan chini ya Baraza la Haki za Binadamu la UN na Tume ya Kimataifa ya Wataalamu wa Haki za Binadamu kuhusu Ethiopia (ICHREE).

Aidha, amewahi kuwa Mshauri Maalumu kwa Mwendesha Mashtaka wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) na kushiriki katika tathmini za kitaalamu za utendaji wa mahakama hiyo mjini The Hague. Pia ni Mwenyekiti wa Baraza la Uongozi la Taasisi ya Afrika ya Sheria ya Kimataifa na Chansela wa Chuo Kikuu cha Arusha.

Ombeni Sefue

Balozi Ombeni Sefue analeta uzoefu mpana katika utawala wa umma na diplomasia. Akiwa Katibu Mkuu Kiongozi wa zamani wa Serikali ya Tanzania, Sefue pia aliwahi kuhudumu katika nafasi za juu za kidiplomasia, ikiwemo Umoja wa Mataifa.

Amehusika katika michakato ya mageuzi ya utawala, uratibu wa utumishi wa umma na mifumo ya mapitio ya wenzao barani Afrika chini ya Umoja wa Afrika, jambo lililompa uzoefu wa mifumo ya ndani ya utawala na viwango vya kimataifa.

Said Mwema

Aliyekuwa Mkuu wa Jeshi la Polisi, Said Mwema anaipa tume uelewa wa kina wa mifumo ya usalama wa taifa na uendeshaji wa polisi.

Katika kipindi chake kama IGP, Mwema alisimamia mifumo ya polisi kitaifa, aliratibu mifumo ya usalama wa ndani na kusimamia operesheni katika nyakati muhimu za kitaifa. Uzoefu wake unatarajiwa kuwa muhimu katika kuchambua masuala ya kiusalama ya vurugu za baada ya uchaguzi.

Stergomena Tax

Dk Stergomena Tax analeta mchanganyiko wa kipekee wa utaalamu wa sera za ulinzi, diplomasia ya kikanda na uzoefu wa mipango ya kiuchumi.

Amehudumu kama Katibu Mtendaji wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC), Waziri wa Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki na baadaye Waziri wa Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa.

Historia yake pia inajumuisha nafasi za juu katika mipango ya taifa na usimamizi wa uchumi, jambo linalomweka kuwa mchango muhimu katika uchambuzi mpana wa kitaasisi wa tume.

Ibrahim Juma

Jaji Mkuu mstaafu Ibrahim Juma ni nguzo nyingine muhimu ya kimahakama ndani ya tume.

Alihudumu kama Jaji Mkuu wa Tanzania kuanzia 2017 hadi 2025 na awali aliwahi kuwa Kaimu Jaji Mkuu na baadaye Jaji Mkuu wa Mahakama Kuu. Uzoefu wake unatarajiwa kuimarisha tafsiri ya michakato ya kisheria, misingi ya katiba na viwango vya kimahakama ndani ya tume.

Paul Meela

Mwanajeshi mwandamizi mstaafu Paul Meela anachangia utaalamu wa ulinzi na operesheni za kimkakati. Taaluma yake imehusisha majukumu ya uongozi wa kijeshi pamoja na ushiriki katika diplomasia na usalama wa kikanda.

Ameshughulikia mifumo ya uratibu wa ulinzi inayohusiana na juhudi za amani na usalama wa kikanda, akitoa uelewa kuhusu mpangilio wa jeshi na mifumo ya kukabiliana na migogoro.

David Kapya

Mwanadiplomasia David Kapya anatambulika kwa kazi yake kubwa katika utatuzi wa migogoro na usuluhishi barani Afrika.

Amehusika katika michakato ya amani katika ukanda wa Maziwa Makuu, Sudan na Sudan Kusini, pamoja na mipango mipana ya usuluhishi ya Umoja wa Afrika na kimataifa.

Uzoefu wake katika mabadiliko ya kisiasa yenye udhaifu unatarajiwa kuwa muhimu katika kuweka muktadha wa mienendo ya migogoro.

Radhia Msuya

Balozi Radhia Msuya analeta uzoefu wa muda mrefu katika diplomasia ya kimataifa, akiwa amehudumu katika vituo mbalimbali duniani.

Ana uelewa mpana wa diplomasia ya pande nyingi ndani ya Wizara ya Mambo ya Nje na anajulikana kwa kazi yake katika mahusiano ya kimataifa na mifumo ya ushirikiano wa dunia.

Majukumu, mbinu za Tume

Tume ilianza rasmi kazi zake Novemba 20, 2025, ikiwa na muda wa awali wa siku 90 uliotarajiwa kumalizika Februari 20, 2026.

Hata hivyo, kutokana na ukubwa na ugumu wa uchunguzi, muda uliongezwa mara mbili, kwanza kwa siku 42 hadi Aprili 3, 2026 na baadaye kwa siku 21 hadi Aprili 24, 2026, ili kuruhusu uhakiki zaidi wa ushahidi na kukamilisha ripoti.

“Jukumu letu kuu limekuwa kukusanya ushahidi na tume inakwenda popote ushahidi unapoelekeza. Ushahidi wetu haukutegemea uvumi au hadithi za mitaani. Ni ushahidi wa viapo ambapo watu wanaapa kusema ukweli,” alisema Jaji Chande kwenye moja ya mikutano yake na waandishi wa habari.

Katika kutekeleza majukumu yake Tume ilipokea ushahidi kutoka kwa zaidi ya watu 63,603 kote nchini kupitia viapo, mawasilisho ya maandishi, dodoso na ushauri wa wataalamu.

Tume ilitumia vikao vya wazi, mawasilisho ya maandishi, majukwaa ya kidijitali na dodoso zisizo na majina kuruhusu watu kushiriki uzoefu wao bila hofu ya kutambulika.

Kuwasilishwa kwa ripoti jana ni ishara ya kukamilika kwa mchakato uliodumu kwa zaidi ya miezi mitano, nyongeza mbili rasmi za muda na ushiriki mpana wa kitaifa.