Mpaka kidijitali katika enzi mpya ya biashara
Katika enzi hii ambapo kidole tu kinatutosha kufanya ununuzi wa bidhaa kutoka miji mikubwa duniani, swali la msingi linalojirudia katika mijadala ya kisasa ni hili: Je, ukomo wa kijiografia unaoegeshwa na milango ya forodha bado ni kizuizi katika uchumi wa kidijitali?
Teknolojia imeibuka kama daraja linalounganisha mabara, likitupa fursa ya kufanya biashara bila kusumbuliwa na mpaka wa nchi. Hata hivyo, katika haraka ya kusherehekea ujio wa soko la kidunia, tunapaswa kujiuliza kwa uangalifu: Taifa letu, kwa miundombinu yetu na sera zetu, je, liko tayari kwa mpaka huu mpya unaoitwa ‘Frontier ya Dijitali’?
Ni ukweli usiopingika kuwa biashara ya kidijitali imeleta mageuzi makubwa kwa wafanyabiashara wadogo na wakubwa. Leo, mfanyabiashara mwenye uzi wa nguo Dar es Salaam anaweza kuuza mavazi yake kwa mteja nchini Kenya au Uganda kwa kutumia mitandao ya kijamii na malipo ya simu, akiepuka mzigo wa karatasi za leseni za uagizaji.
Mtandao umevunja kuta za duka la mawe, na kuleta uhuru ambao haukuwahi kuwepo. Lakini uhuru huu unakuja na changamoto ya usawa. Je, wote wanaufikia uwanja huu wa kuchezea? Ukosefu wa elimu ya kidijitali vijijini na gharama kubwa za data bado ni nguzo zinazowazuia wengi kushiriki katika uchumi huu mpya.
Zaidi ya ufikiaji, suala la sheria za kidijitali linakuwa tatanishi kwa wafanyabiashara wengi. Biashara isiyojua mipaka inamaanisha kuwa ununuzi wa kifaa cha elektroniki kutoka nje ya nchi unaweza kufika mlangoni, lakini usafirishaji, ushuru, na ulinzi wa mtumiaji hubakia kuwa changamoto za kuta za kweli.
Tunapozungumzia ‘Frontier ya Dijitali’, tunazungumzia nafasi isiyo na alama za barabara. Je, kuna utaratibu wa kumlinda mnunuzi anayetapeliwa na muuzaji aliye nje ya mamlaka ya sheria zetu? Je, serikali zina uwezo wa kukusanya mapato kutokana na biashara hii inayozidi kukua bila kuzuia ustawi wake? Hili ni wazo linalohitaji ushirikiano wa kimataifa usio na kifani, ambao bado uko changani.
Pia, huwezi kuzungumzia biashara ya kidijitali bila kugusa usalama wa mtandao na uaminifu. Mfumo wowote wa biashara unategemea imani. Katika ulimwengu wa kidijitali, imani hiyo inajengwa kwa nguvu ya mishipa ya data yetu. Matukio ya wizi wa taarifa za kibenki, udanganyifu wa kielektroniki, na mauzo ya bidhaa bandia yameenea kama kuvu.
Ikiwa tutataka soko letu la kidijitali liweze kushindana na masoko ya kimataifa, ni lazima tuweke mifumo thabiti ya kuhakikisha kuwa anayefanya biashara anajisikia salama. Hii inahusisha kuimarisha sheria za ulinzi wa data na kuelimisha wananchi kuhusu hatari za kidijitali, kwani mteja asiye na imani ni mteja anayejitenga kwenye soko.
Mwisho, tunapaswa kukubali kuwa ‘tayari’ kwa biashara isiyo na mipaka si suala la kuwa na wateja wengi tu mtandaoni, bali ni suala la utayari wa kitaifa katika sekta ya nishati, vifaa, na mifumo ya kisheria.
Uchumi wa kidijitali unahitaji umeme wa uhakika zaidi ya kuendesha viwanda; unahitaji vijana wenye uhodari wa kutumia zana za kidijitali kwa ufanisi. Serikali na sekta binafsi zina jukumu la pamoja la kuwekeza katika vituo vya teknolojia, kurahisisha taratibu za usajili wa biashara za mkondoni, na kuhakikisha kuwa hakuna mkoa unaoachwa nyuma katika mpito huu.
Kwa kumalizia, ‘Frontier ya Dijitali’ siyo wazo la mbali; ni ukweli unaogonga mlango wetu sasa hivi. Uwepo wa biashara bila mipaka unatuahidi ukuaji na ushirikiano, lakini pia unatutaka tuwe makini na wenye maono.
